20 listopada: Dzień Pamięci Osób Transpłciowych. Skąd się wziął i co mówią liczby

Redakcja · 2026-11-20

20 listopada to Międzynarodowy Dzień Pamięci Osób Transpłciowych (Transgender Day of Remembrance, TDoR), poświęcony osobom, które zginęły w aktach przemocy wymierzonej w osoby trans. Obchodzi się go od 1999 roku.

Skąd się wziął

Dzień zainicjowała amerykańska działaczka Gwendolyn Ann Smith wraz z małą grupą osób, wśród nich Nancy Nangeroni i Jahaira DeAlto. Chcieli upamiętnić Ritę Hester, czarną kobietę trans zamordowaną 28 listopada 1998 roku w Allston w stanie Massachusetts, oraz Chanelle Pickett, czarną kobietę trans zabitą w 1995 roku w Watertown w tym samym stanie.

Po śmierci Hester odbyło się czuwanie ze świecami, w którym według relacji wzięło udział około 250 osób. Smith wspominała później, że uderzyło ją, jak szybko zapomniano o Pickett. Pierwszy obchód w listopadzie 1999 roku odbył się w dzielnicy Castro w San Francisco: odczytywano nazwiska zmarłych, w milczeniu.

Co mówią liczby

Od 2009 roku zabójstwa osób trans i różnorodnych płciowo dokumentuje projekt Trans Murder Monitoring (TMM) organizacji TGEU (Trans Europe and Central Asia). Dane są aktualizowane co roku tuż przed 20 listopada.

Według aktualizacji z 2025 roku w okresie od 1 października 2024 do 30 września 2025 zgłoszono zabójstwa 281 osób , wobec 350 rok wcześniej. Od 2009 roku zarejestrowano 5322 przypadki . Około 90% ofiar to kobiety trans lub osoby transfeminine. W Europie zgłoszono pięć przypadków, najmniej od początku monitoringu. TGEU opisuje też nowy trend: celowanie w aktywistów i liderów ruchu.

To liczby przypadków zgłoszonych i udokumentowanych, więc nie obejmują zabójstw, o których nikt nie napisał.

Jak pamiętać

W wielu miastach na świecie 20 listopada odbywają się czuwania, podczas których odczytuje się nazwiska zmarłych. Nazwiska i historie zbiera projekt Remembering Our Dead (tdor.translivesmatter.info). Pierwsze takie czuwanie w 1999 roku niczego więcej nie miało: tylko nazwiska i ciszę.

Źródła: TGEU, Trans Murder Monitoring 2025 , Transgender Day of Remembrance (Wikipedia) , GLAAD .

Pojęcia z tego tekstu